Raynaud Fenomeni
Raynaud Fenomeni tipik olarak el ve ayak parmaklarında görülen, kan damarlarının soğuğa ve duygusal gerginliklere bağlı olarak aşırı derecede daralması sonucu ortaya çıkan bir rahatsızlıktır. Hastalık, raynaud hastalığı (primer) ve raynaud sendromu (sekonder) olarak iki şekilde sınıflandırlır. Her iki bozuklukta el ve ayak parmaklarındaki küçük damarları etkiler. Hastalık daha az sıklıkla burun, kulaklar ve dudakları da etkileyebilir. Kadınlarda erkeklere göre daha fazla görülür. Özellikle ailesinde bu hastalık olanlar risk altındadır. 30 yaş civarında sık görülür.
Hastalığın ortaya çıkmasındaki esas sebep uç kısımlardaki kan damaralarının aşırı derecede daralmasına bağlı olarak kan akımındaki azalmadır. Böylece uç kısımlar soğuk ve soluk hissedilir. Hastaların % 89’unda sebep tam olarak bilinmemektedir. Sadece %11 vakada hastalık lupus veya skleroderma gibi bir başka hastalığın bir parçası olarak ortaya çıkar. Bütün bir yıl boyunca ekstremiteler soğuk olmaya eğilimlidir, ancak kış aylarında şikayetler artmakta ve eller ve ayaklarda soluk beyaz bir renk ve hissizlik ile kendini gösterir. Hastalık yeterince tedavi edilmezse, giderek el ve ayakların uç kısımları mavi bir renge dönüşebilir.
Raynaud Fenomeni Belirtileri
El ve ayak parmakları soğuk havalarda ve stres altında önce beyazlaşır daha sonra morarır. Etkilenen bölgeler soğuk ve uyuşuktur. Kan akımı normale döndüğünde parmaklar kızarır, zonklama ve sızlama hissedilir, uyuşuk ve ağrılıdır.
Bazen ısıdaki çok az bir değişiklik bile atakları başlatabilir, bu dönem bir dakikadan az sürebildiği gibi, birkaç saatte sürebilir. Atakların geliş sıklığı haftada bir veya her gün olabilir. Sekonder raynaud ya bağlı olarak bazen yaralar veya gangren görülebilir. Ancak bu durum oldukça nadir görülür.
Primer raynaud un sebebi tam olarak bilinmiyor. Raynaud sendromu olarak bilinen sekonder raynaud ise lupus, skleroderma ve romatoid artrit gibi başka bir hastalıkla beraber görülür Bu tip, primer raynaud’a göre daha ciddi olma eğilimindedir. Skleroderması olan her 10 hastadan 9 tanesinde raynaud görülürken, lupusda bu oran üçte birdir. Çok az bir oranda raynaud un karpal tünel sendromuyla veya kullanılan ilaçlara (ergotamin içeren migren ilaçları, beta blokerler ve kemoterapi ilaçları) bağlı olarak ortaya çıktığı bildirilmiştir. Ayrıca atherosklerozis, bazı kan hastalıkları ve tiroid hastalıklarında görülebilir. Bazen tekrarlayıcı parmak hareketlerine bağlı (piyano çalmak gibi) raynaud ortaya çıkabilir.
Hastalık en sık 15 ile 40 yaşları arasındaki kadınlarda görülür. Ayrıca aile hikayesi, ve soğuk iklim hastalığın semptomların ortaya çıkmasında önemli faktörlerdir.
Hastalığın kökeni anormal nörovasküler reaktivitedir.
Normalde sinirler, küçük kan damarlarını genişletip daraltarak kan akımını kontrol eder. Isı değişikliklerinde vücut ısısısını korumak için, periferik bölgedeki kan damarları daraltılarak buraya giden kan akımı azaltılır. Normalde olan bu işlem raynaud lu hastalarda aşırı derecede olur. Özellikle soğuk ile temas edildiğinde damarlar aşırı derecede daralarak dolaşımın düzenli bir şekilde devam etmesini engeller.
Raynaud un teşhisi büyük oranda klinik olarak koyulur. Yapılacak kan tahlililerinde herhangi bir bozukluk tesbit edilemez. Teşhisde soğuk stimülasyon testi veya tırnak yatağı kapillaroskopi yöntemleri kullanılabilir. Altta yatan başka bir otoimmün hastalığın olup olmadığını belirlemek için buna yönelik testler yapılabilir.
Raynaud Fenomeni Tedavisi
Hem primer hem de sekonder raynaud un tam bir tedavisi yoktur. Tedavi genellikle, yaşam şeklinin değiştirilerek soğuktan uzak durma şeklinde yapılır. Buna ek olarak, hastanın soğuk iklimlerde kendini ısıtmak için önlemler alması tavsiye edilir.
Bunun dışında raynaud un şikayetlerini arttıracak ilaçlardan (pödoeferdrin ve beta bloker içeren tansiyon ve kalp ilaçları, doğum kontrol ilaçları) uzak durmak önemlidir. Tedavide kan damarlarını genişleten, kalsiyum kanal blokerleri, alfa blokerler kullanılsa da, yan etkileri nedeniyle uzun süreli kullanılmaları sıkıntı yaratmaktadır.
Bu nedenle hastalar ve hekimler alternatif tedavi yöntemleri denemektedir. Bu yöntemler içinde en bilineni akupunktur ile tedavidir.
Geleneksel Çin tıbbı raynaud fenomeni hastalığının tedavisine çok basit bir yaklaşım gösterir. GÇT ye göre eğer hastalığa soğuk neden oluyorsa, öncelikle bu soğuğun vücuttan uzaklaştırılması gereklidir.Ayrıca vücudun soğuğa olan direncinin arttırılması da önemlidir.Yine GÇT na göre vücuttaki sıvıların (kan vs) düzenli bir şekilde dolaşabilmesi için suya ihtiyaç vardır. Bu suyun temininde en önemli organ böbreklerdir. Bu organ ve onunla ilgili meridyende bir eksiklik varsa, vücuttaki sıvılar yoğunlaşır ve düzenli bir şekilde akamaz. İşte Raynaud un tedavisinde en önemli yaklaşım böbrek meridyeninin güçlendirilmesidir. GÇT ye göre raynaud sendromunun tedavisinde kullanılması gerekn bir diğer meridyende karaciğer meridyenidir. Karaciğer ve ilgili meridyen, duygusal bozuklulardan (huzursuzluk, hayal kırıklığı) etkilenir. Raynaud un semptomlarının ortaya çıkmasında emosyonel bozukluklar etkili olduğu için karaciğer meridyeninin güçlendirilemesinin de şikayetlerin azalmasında önemi vardır. Akupunktur tedavisi yanında moxa (ısıtma) tedavisininde tedaviye olumlu katkısı vardır.
Ayrıca günde 100 mg niacin (B3 vitamini) ile 120-240 mg ginkgo biloba alınmasının parmak uçlarındaki dolaşımı arttırdığı tesbit edilmiştir.